Celowanie w pistolecie sportowym

Najmniej działa się tym, co się mówi, więcej tym, co się robi, a najwięcej tym, kim się jest

Seneka

Celowanie to działanie, które ma umożliwić jak najprecyzyjniejsze umieszczenie przyrządów celowniczych w linii celowniczej, umownej prostej łączącej szczerbinkę, muszkę i środek rejonu celowania. Istotne jest właściwe wykorzystanie narządu wzroku do kontroli celowania, specyficznego dla poszczególnych konkurencji głównie ze względu na rodzaj przyrządów celowniczych i celu.

Prześledźmy celowanie pamiętając, że jest także warunkiem koniecznym do uruchomienia kolejnych czynności zmierzających do oddania poprawnego strzału.

 rys_1

Rys. 1.  Prawidłowy obraz widziany podczas celowania

Kontrola właściwego „widzenia” celowania spoczywa na oku, gdzie światło wpadające biegnie przez rogówkę, komorę przednią, soczewkę, ciało szkliste i dociera do siatkówki wywołując wrażenie wzrokowe przekazywane do mózgu za pośrednictwem nerwów łączących się w nerw wzrokowy. Soczewka ma możliwość zmiany swojego kształtu, a to pozwala ogniskować na siatkówce przedmioty znajdujące się w różnych odległościach od oka. Zdolność tę nazywamy akomodacją. Punkt, który jest obserwowany przez oko nosi nazwę punktu fiksacji. Istnieje pewna przestrzeń przed i za tym punktem, która sprawia wrażenie ostrej, przestrzeń tą nazywamy głębią ostrości. W przybliżeniu, zakres głębi ostrości przed obiektem jest dwa razy mniejszy niż za nim. Wykorzystanie tej właściwości bardziej lub mniej świadome ułatwia równoczesne wyraźne postrzeganie muszki i szczerbinki pistoletu. Szczególnie staje się to ważne, gdy odległość między nimi jest duża. Natomiast wszystko, co znajduje się poza głębią ostrości jest nieostre, rozmazane. Wpływ na głębię ostrości ma także średnica źrenicy oka, która zmienia się w zakresie od 2 mm przy intensywnym oświetleniu do 8 mm w ciemności. W praktyce im większa ilość światła zostanie skierowana do oka tym większy będzie zakres głębi ostrości, a strzelec odniesie wrażenie wyraźniejszego widzenia przyrządów celowniczych. Podobny efekt uzyskamy stosując okulary z zamontowaną przesłoną bądź blendą regulując ją w sposób zbliżony do aparatu fotograficznego.

 Dla poprawnego oddania strzału należy zgrać przyrządy celownicze broni znajdujące się w odległości 60 do 100 centymetrów od oka z tarczą będącą oddaloną o 10 do 50 metrów. W praktyce precyzyjnie należy zestawić trzy obrazy; szczerbinki, muszki i tarczy. Budowa i właściwości oka jednak to uniemożliwiają. Strzelec stoi przed wyborem, co ma być precyzyjnie postrzegane. Musi podjąć decyzję, na który obiekt ustawić ostrość; tarczę, muszkę czy szczerbinkę, oraz które wzajemne relacje kontrolować. Szybkie przenoszenie ostrości pomiędzy tarczą a przyrządami będzie powodowało „przerwy w celowaniu”, co wynika to z faktu, że na przestawienie siły załamującej oka trzeba zawsze pewnego czasu.

 min_rys_2

Rys. 2  Sposób ustawienia akomodacji wzroku podczas celowania

Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest takie ustawienie punktu fiksacji, by w zakresie głębi ostrości umieścić zarówno muszkę jak i szczerbinkę, równocześnie „godząc się” na nieostry obraz tarczy. W tej sytuacji skupiając uwagę na przyrządach celowniczych możemy uniknąć niedokładności we wzajemnym ich ustawieniu. Równocześnie nieunikniona jest większa ich niedokładność w odniesieniu do tarczy.

Porównajmy zyski i straty wynikające z takiego celowania na przykładzie strzelania dokładnego do tarczy sportowej na 25 metrów, z pistoletu, którego linia celownicza muszka – szczerbina wynosi 20 cm. Przyjmijmy, że w skutek kontroli tylko przyrządów celowniczych uniknęliśmy wzajemnego ich przesunięcia o 1 milimetr. Taki błąd spowoduje przesunięcie punktu trafienia na tarczy o 12,5 cm, czyli przestrzelina będzie na granicy 5 i 6 punktów, co wynika z wzoru:

przesunięcie na tarczy = 25 m / 20 cm x 1 mm

Zatem, pozornie niewielki błąd we wzajemnym usytuowaniu muszki i szczerbiny, a najczęściej będący skutkiem nieostrego ich obrazu skutkuje bardzo dużym oddaleniem punktu trafienia. Aby takie przesunięcie wywołać należałoby oddać strzał przy widoku jak na rysunku poniżej.

 rys_3 

Rys. 3. Ilustracja przykładu - błąd równoważny w skutkach dla przesunięcia muszki w odniesieniu do szczerbinki o 1 mm.

Rezygnując z możliwości precyzyjnego kontrolowania umieszczenia przyrządów na tarczy, a widząc jedynie jej nieostry zarys mało prawdopodobne jest dopuszczenie do tak dużego odchylenia. Oczywiście przedstawiony przykład oceny błędów przy celowaniu jest wyizolowany od wielu innych elementów mogących wpływać na wynik strzelania.

O skuteczności celowania decyduje także wiele innych czynników. Należy pamiętać, że właściwe „widzenie” to proces psychofizyczny, w którym dominuje kora mózgu, a nie samo oko.

Spośród czynników mających istotny wpływ na celowanie można wymienić;

  • Zmęczenie mięśni poruszających gałkę oczną. Najczęstsze przyczyny to niewłaściwe usytuowanie głowy podczas celowania, oraz wady wzroku zmuszające do wzmożonej pracy w celu uzyskania właściwej akomodacji.
  • Zbyt słabe jak i zbyt silne oświetlenie,
  • Adaptacja do danego oświetlenia. Przenoszenie wzroku z jasno oświetlonych przedmiotów na dalsze znajdujące się w ciemności (i odwrotnie), wymaga ciągłej jej zmiany do światła, co wywołuje znużenie oczu i obniża wydajność celowania. Oczy pracują najlepiej po pewnym okresie adaptacji.
  • Przeciążenia psychiczne i stres. Zakłócają zdolność widzenia.
  • Niewłaściwe odżywianie.
  • Długi czas celowania. Prawidłowa ostrość widzenia trwa krótko, najczęściej w granicach 5-6 sekund.
  • Niewłaściwie dobrana przesłona niepracującego oka, może powodować fuzję.
  • Źle dobrane przyrządy celownicze.
  • Naprzemienne obserwowanie przyrządów celowniczych i tarczy. Na zmianę akomodacji z obiektu dalszego na bliższy i odwrotnie, oko potrzebuje około 0,3 sekundy.
  • Mruganie powiek. Mrugamy średnio 1-2 razy, co 10 sekund, a każde mrugnięcie trwa około 1/3 sekundy. Zatem tracimy kontrolę na ten krótki okres.

min_rys_4

Rys.4.  Wzrok nie jest zmysłem doskonałym. Policz czarne punkty

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 3, Wrocław, 2006. 

Autor: Rymski Krzysztof

Podziel się