Metody nauczania i kontroli taktyki strzelania

Kazimierz Kurzawski

„Jeśli zamierzasz osiągnąć doskonałość w sprawach wielkich,
 zacznij od doskonałości w rzeczach drobnych.
Doskonałość nie jest czymś wyjątkowym, to zjawisko rozpowszechnione.”

(Colin Powell)

Wszystkie formy szkolenia mają pewną cechę wspólną, otóż trenerzy i sportowcy pragną ułatwić sobie uzyskiwanie coraz lepszych rezultatów sportowych lub przeprowadzenie zmian w celu osiągnięcia celu.

„Osiąganie celów współzawodnictwa sportowego zależy od stopnia zbliżenia przebiegu treningu do warunków, jakie występują podczas walki sportowej.” (Naglak 1999)

Taktyka jest przemyślanym, indywidualnym, zracjonalizowanym, ekonomicznym i zaplanowanym sposobem prowadzenia walki sportowej (sztuka organizowania i kierowania działaniami przed, w czasie walki sportowej). Taktyka jest wykładnikiem cech psychologicznych i intelektualnych sportowca oraz jego doświadczenia

Nauczając taktyki strzelania, należy przewidywać zachowanie strzelca w czasie zawodów, jak również warunki organizacyjne i oprzyrządowanie strzelnicy. Taktyki strzelania należy uczyć i doskonalić przez cały kariery sportowej. Należy przekazywać wiedze dotyczącą regulaminów rozgrywania konkurencji, wpływu warunków atmosferycznych, przeciwdziałania niesprawności broni, wykorzystanie sprzętu pomocniczego itd.

Skutecznymi metodami w przyswajaniu przez sportowca nowych umiejętności taktycznych są: instruktaż, stosowanie i wielokrotne powtarzanie poszczególnych elementów strzelania, stosowanie ćwiczeń prostych do złożonych i odwrotnie, pomoce audiowizualne.

Nauczając taktyki walki sportowej, przewidujemy nie tylko zachowanie się sportowców w przyszłych warunkach walki ale formy organizacyjne i warunki, w których walka będzie się toczyć. np. wysokość i kolor tarcz, urządzenia techniczne, sprzęt pomocniczy, oświetlenie, warunki atmosferyczne, klimat, strefa czasu, zachowania publiczności, dziennikarzy, transmisje RTV , itd.

Myślenie taktyczne polega na przygotowaniu planu udziału w zawodach, wybór właściwych rozwiązań rozgrywania zawodów, szybkości procesów myślenia i jego ścisły związek z działaniem, korzystanie z wiadomości i umiejętności taktycznych w czasie strzelania.

O wysokim poziomie myślenia taktycznego świadczą m.in. przygotowanie ogólnego planu udziału w zawodach, umiejętność przygotowania stanowiska strzeleckiego, broni, sprzętu pomocniczego. Umiejętność zmiany taktyki strzelania, umiejętność przewidywania (zmiany warunków atmosferycznych, zachowania publiczności itd.) i odpowiednie skoordynowanie. Wnoszenie poprawek do taktycznej działalności polega na dążeniu do polepszania swojego wyniku (uzyskania najlepszego) właściwej uwagi i skupienia. Analizowanie przebiegu wydarzeń (analiza sytuacji) np. wykorzystanie czasu strzelania. W każdym działaniu strzelec dokonuje wyborów, podejmuje decyzje i stara się je wykonać za pomocą dostępnych mu środków. Efekty działania mogą się okazać zgodne z zamierzeniami lub nie.

Rozwój polega na zdobywaniu wiedzy, umiejętności i zachowań albo na modyfikowaniu tych, którymi się dysponuje, (tzn. na uczeniu się). Rozwój to zmiana. Poprzez potrzebę rozwojową należy rozumieć różnicę między obecnym a wymaganym (bądź pożądanym) rezultatem działań trenera i sportowca.

Celem aktywności sportowej jest wykonanie podjętej decyzji, poprzedzone oceną sytuacji (układ przyrządów, rejon celowania itd.), czyli przeprowadzenie skutecznego, trafnego działania (uzyskanie maksymalnego trafienia). Trening ma przygotować sportowca do realizacji tego celu. Trening to proces, dzięki któremu dany zawodnik uczy się nowej umiejętności bądź nabywa wiedzę. Prawdziwa nauka następuje dopiero wtedy, gdy zawodnik przenosi umiejętności ze środowiska treningowego do rzeczywistości na zawodach i wprowadza w swoim zachowaniu trwałą zmianę. Trening to proces wzmacniania i poprawiania umiejętności i/lub wiedzy z zakresu techniki i taktyki.

„Ucząc innych sami się uczymy, powiększając swoją wiedzę umiejętności i doświadczenia” (Czajkowski 2004).

Zadaniem trenera jest takie zaplanowanie i wykonanie zamierzeń taktycznych, aby utwierdzić i upewnić zawodników w tym, że, to, co robią dobrze, wykonują dobrze w czasie zawodów.

Trener nie posiada władzy nad swoimi sportowcami, natomiast dysponuje kompetencją kontroli, w ramach, której ma prawo wymagać od nich szacunku dla przyjętych zasad organizacji treningu, systematyczności i konsekwencji w przygotowaniach.

Każdy sportowiec wychodząc na start powinien mieć wsparcie przede wszystkim od trenera i od ludzi z mim współpracujących.

Odporność psychiczna obejmuje poświęcenie i samozaparcie, nie może istnieć bez silnej woli, która pozwala wytrwać, jest to charakter w działaniu.

Trener i zawodnik przygotowany na każdą okoliczność zyskuje pewność siebie. Pewność siebie jest zaraźliwa, podobnie jak jej brak. Chęć bycia najlepszym i chęć zwycięstwa, są ważniejsze od wszelkich wydarzeń.

Świadomość trudnych, niekiedy bardzo trudnych warunków atmosferycznych, jakie mogą wystąpić w czasie zawodów oraz umiejętność ograniczenia ich skutków, powinni mieć przede wszystkim trenerzy, którzy przygotowują strzelców do startu.

Po sukces mają szansę sięgnąć tylko strzelcy doskonale przygotowani do czekających na nich warunków atmosferycznych.

Ciekawe jest, że trener, były zawodnik, może mieć wszystkie umiejętności, jakie są mu potrzebne do samodzielnego osiągania określonych wyników, jednak nie potrafi pomóc innym, by dokonali tego samego. Dzieje się to, dlatego, że punkty widzenia oraz umiejętności trenera i strzelca są zasadniczo odmienne. Jeśli strzelec chce zostać wspaniałym trenerem, musi się skupić na rozwijaniu w sobie zachowań i umiejętności szkoleniowych.

Trener powinien posługiwać się pewną kompozycją obserwacji, mówienia, słuchania, pytania i informacji zwrotnej adresowanej do zawodnika, z którym pracuje. Trener obserwuje zawodnika w działaniu w trakcie zawodów, aby następnie bezpośrednio po starcie omówić z nim swe spostrzeżenia, to postępowanie takie można nazwać szkoleniem aktywnym.

Niska skuteczność na zawodach najczęściej nie jest dziełem przypadku, ale wynika z błędów popełnionych wcześniej, w procesie treningu, przed startem lub w czasie startu, już na zawodach. Odpowiednie zachowanie, odpowiednia dieta, właściwy odpoczynek, odpowiednia nowoczesna technologia szkolenia przy pilnej obserwacji zawodów i analizie procesu treningu.

Strzelec na strzelnicy w trakcie zawodów może pokazać taka taktykę, na jaką pozwala mu jego technika.

Trener nie może stawiać zawodnikom wielkich wymagań, zanim nie pozna chcesz nie pozwoli im rozwinąć potrzebnych umiejętności. Wykonanie elementów taktycznych czy technicznych przede wszystkim zależy od wiary we własne siły, chcesz tej zawodnik nabiera, ciągle trenując, wtedy może być pewny wyniku (np. trening finału i jego odmiany).

„Jeśli chcesz osiągnąć doskonałość w dużym przedsięwzięciu, dopilnuj szczegółów. Perfekcjonizm nie jest czymś wyjątkowym, to postawa zwycięzców.” (Colin Powell)

Taktykę strzelania doskonali się w ramach treningu sportowego przez opracowanie poszczególnych działań, wyuczenie kilku względnie elastycznych schematów działania w czasie zawodów, kształtowanie umiejętności elastycznego i precyzyjnego stosowania przyswojonych schematów i kombinacji taktycznych, rozwijanie umiejętności bieżącego kształtowania działań własnych związanych z przebiegiem walki sportowej.

W przygotowaniu sportowca do współzawodnictwa można stwierdzić niedostatki wynikające z nieuwzględnienia relacji, jakie zachodzą między taktyką strzelania na zawodach a treningiem.

Chcąc opracować program treningu zapewniający osiąganie poziomu mistrzowskiego, należy dokładnie poznać strukturę walki i wymagania, jakie stawia ona organizmowi sportowca, by na podstawie tych informacji dobrać optymalny sposób osiągania celów.

Trenerzy współpracujący ze sportowcem muszą sobie zdawać sprawę z tego, że istotne znaczenie mają obserwacje dotyczące przebiegu walki, a przede wszystkim informacje opisujące strukturę walki sportowca.

Zdarza się, że sportowcy muszą strzelać na zawodach w niekorzystnych lub niezwykłych warunkach (silny wiatr, zimno, ciemno, awarie urządzeń, głośny doping itd.). Adaptacja do takich specjalnych warunków może być kształtowana przez tworzenie zawodnikom nietypowych sytuacji taktycznych, wymagających twórczej wyobraźni dla ich rozwiązania, przyswojenie umiejętności prawidłowego i skutecznego wykonywania elementów technicznych i taktycznych w nietypowych warunkach.

Dobrze przygotowany sportowiec, w czasie zawodów, musi umieć natychmiast znaleźć odpowiednie rozwiązanie taktyczne opierając się na swoich umiejętnościach i twórczej wyobraźni.

Mistrzostwo taktyczne oparte jest na głębokiej wiedzy teoretycznej i umiejętności zastosowania taktyki adekwatnej do danych zawodów.

Przygotowanie taktyczne podporządkowane jest studiowaniu ogólnych zasad strategii sportowej, poznanie bardzo dokładne regulaminów i przepisów w danej konkurencji, prowadzenie obserwacji i uświadomienie sobie umiejętności taktycznych najlepszych zawodników, poznanie specyfiki oprzyrządowania i lokalizacji przyszłych zawodów, opracowanie indywidualnej taktyki, opracowanie indywidualnego modelu taktycznego z uwzględnieniem jego różnych wariantów.

Myślenie taktyczne jest najważniejszym elementem taktycznego przygotowania strzelca. Myślenie taktyczne uzależnione jest od umiejętności realistycznej i prawidłowej oceny siebie, zdolności natychmiastowego zastosowania odpowiedniej taktyki, która jest odpowiednia dla danej specyficznej sytuacji w zawodach, umiejętności ukrycia i zamaskowania swojej taktyki.

Na podstawie wszystkich szczegółowych informacji dotyczących zbliżających się zawodów trener wraz z sportowcami opracowuje plan postępowania.

Plan taki, który w rzeczywistości jest częścią całości przygotowania taktycznego. Dobrze sporządzony szczegółowy plan taktyczny, w którym przewidziane są wszystkie ewentualności, napawa optymizmem i utwierdza sportowców w dobrym przygotowaniu ich do startu w zawodach. Plan taktyczny jest wynikiem przewidywania oraz przygotowania intelektualnego, opartego na dostępnych informacjach.

Szczegółowy program udziału w zawodach może służyć informowaniu zawodnika o miejscu oraz jego specyfice, warunkach, w których zawody zostaną przeprowadzone oraz posłużyć się startem w poprzednich zawodach dla wyrobienia u zawodnika pewności siebie i zaufania do swoich możliwości, aby na nich zbudować koncepcje startu w zawodach (realistyczny optymizm).

Proces doskonalenia umiejętności technicznych i taktycznych zależy nie tylko od wiedzy i zdolności trenerskich, lecz w największym stopniu od zdolności percepcyjnych sportowca i możliwości przyswajania nowych elementów techniki i taktyki strzelania. Przyczyną powstawania błędów technicznych lub taktycznych może być zarówno trener jak i zawodnik. Proces szkolenia wymaga dyscypliny m. in. koncentracji na wyniku i nieustannej samokontroli, podejmowania trudnych decyzji mimo stresu, przeszkód i obaw, odwagi, determinacji, zapału.

Przyczyną niewłaściwego wykonania techniki lub taktyki strzelania zawodnika to: ograniczenia natury psychicznej. (strzelec stawia sobie niezbyt wysokie zadania, w związku z tym zadawala się osiągniętym poziomem przyswojenia sobie umiejętności technicznych i taktycznych), niewystarczające przygotowanie fizyczne, niezrozumienie lub nieumiejętne naśladowanie techniki strzelania, nakładanie się nowo wyuczonych nawyków na już wcześniej ukształtowane, zmęczenie spowodowane niedostatecznym przygotowaniem fizycznym, niewystarczającym wypoczynkiem, przeszkody intelektualne, psychologiczne itp.

Kontrola jest to proces, przez który trenerzy zapewniają, by rzeczywiste działania sportowca były zgodne z działaniami planowanymi. Za pomocą kontroli mierzy się postęp w realizacji celów i umożliwia trenerom wykrycie dostatecznie wcześnie odchyleń od planu dla podjęcia działań korygujących.

Kontrola trenerska jest systematycznym działaniem na rzecz ustanowienia norm efektywności przy planowanych celach, porównywanie rzeczywistych rezultatów, ustalania odchyleń oraz podejmowania wszelkich kroków potrzebnych do zapewnienia, by wszystkie zasoby sportowca były wykorzystane najskuteczniej i najsprawniej do osiągania założonych celów. Kluczowymi obszarami wyników kontroli są te elementy przygotowania sportowca i organizacji procesu szkolenia, które muszą skutecznie funkcjonować, aby sportowiec osiągnął sukces. Obszary te wiążą się zazwyczaj z podstawowymi czynnościami sportowca, występującymi w czasie walki sportowej. (Kurzawski 2003)

Efektywność systemów kontroli zwiększa się wówczas, gdy w nich występują:

  • Ścisła informacja,
  • Informacja przekazywana i oceniana jest szybko,
  • Koncentracja na tych dziedzinach, w których istnieje największe prawdopodobieństwo wystąpienia odchyleń od normy,
  • Elastyczne reagowanie na niekorzystne zmiany lub nowe sytuacje,
  • Akceptacja przez sportowca.

Kontrola rezultatów polega na zweryfikowaniu rezultatów działania (technika, taktyka), ujawnieniu błędów i zaniedbań i zaproponowanie środków usprawniających. Kontrola rezultatów uwzględnia cele i normy punktowe, metody pomiaru i oceny. Ocena rezultatów jest procesem porównania wyników działania (techniki, taktyki) z założonymi celami i normami oraz zaleceniami dotyczącymi niezbędnych korekt stwierdzonych błędów.

Kontrola trenerska obejmuje wszystkie środki, które mają na celu pozyskanie informacji o zachowaniu sportowca w czasie jego zmagania się w walce sportowej łącznie z procesem myślenia. W działaniu szkoleniowym błąd nie zamyka się nigdy w wymiarze jednostkowymi nie jest tylko indywidualną przegraną trenera, jest przegraną także sportowca. (Kurzawski 2003)

Natomiast trener poprzez niewłaściwe metodyczne postępowanie może również spowodować błędy techniczne podopiecznych taktyczne swoich podopiecznych przez: zastosowanie niewłaściwych metod nauczania, brak indywidualizacji przy nauczaniu techniki strzelania,(płeć, wiek, zdolności uczenia się, poziom zdolności motorycznych), osobowość, zachowanie się, styl prowadzenia zajęć, charakter itp.

Najlepszym sposobem na przygotowanie się do przyszłych wyzwań, dotyczy to zarówno trenerów jak i zawodników, jest ciągłe zdobywanie nowej wiedzy i doświadczeń. Trzymanie się zdobytych umiejętności, które okazały się przydatne w przeszłości, mogą okazać się przestarzałe i nieskuteczne w nowej sytuacji. Modyfikacja może dotyczyć spraw drobnych i nie będzie zmianą strategii działania, lecz jej udoskonaleniem.

Jeżeli trener lub zawodnik wierzy w siebie, jest odważny, zdeterminowany i oddany sprawie, lubi rywalizować i jest gotów się poświęcać, to nie ma rzeczy, której by nie dokonał.

Trenerzy i zawodnicy zastraszeni nie wykazują inicjatywy i nie kwapią się do przyjmowania na siebie odpowiedzialności, a to jest sprzeczne z interesem strzelectwa sportowego.

Piśmiennictwo 

Czajkowski Z. (1994) Poradnik Trenera. RCMSKFIS Warszawa.

Haber Z., Kijowski A., (1994) Rejestracja i analiza obciążeń treningowych w strzelectwie sportowym. Kwartalnik Trening.

Haber Z., Kurzawski K., Łasiński G., (1996) Ocena wartości wyniku. Kwartalnik Trening nr 1 s. 87-93.

Kijowski A., Netzel P., (1997) Komputerowy sposób rejestracji i analizy przebiegu walki sportowej w strzelectwie.  Kwartalnik Trening nr 3 s. 113-22.

Kurzawski K. Sobiech K.A. (red.) (1993)  Wybrane elementy specyficznego wysiłku w strzelectwie sportowym. AWF Wrocław.

Kurzawski K., (2001) Czynności zawodowe trenera. Biuletyn Informacyjno – Szkoleniowy PZSS nr 1, s. 151-54.

Kurzawski K., Kijowski A., (2003) Wybrane elementy kontroli w strzelectwie sportowym. /w:/ Bartoszewicz R., Koszczyc T., Nowak A., (red.) Kontrola i ocena w wychowaniu fizycznym. Wrocław s. 359-367.

Kurzawski K., (red.) (2004) Strzelectwo sportowe. Nowoczesne rozwiązania szkoleniowe. BK Wrocław.

Łasiński G., Kurzawski k., Kijowski A., Haber Z., (1995) Planowanie i rejestracja obciążeń treningowych w strzelectwie sportowym. Sport Wyczynowy nr 5

Naglak Z., (1987) Społeczne i metodyczne aspekty sportu klasyfikowanego. AWF Wrocław.

Naglak Z. (1999) Metodyka trenowania sportowca. AWF Wrocław.

Ważny Z. (1994) Mały leksykon treningu sportowego. AWF Warszawa. 

„Dobry przywódca otacza się ludźmi,
których umiejętności uzupełniają jego własne.
Tylko rzetelna i uczciwa ocena umożliwia taki dobór współpracowników.”

(Colin Powell)

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwiązania szkoleniowe), zeszyt nr 2, Wrocław, 2005,
ISBN 83-89829-12-6.

Autor: Kurzawski Kazimierz

Podziel się