Percepcja czasu i jej implikacje dla sportu

Autor: Leśniewska Aleksandra

Wstęp

Czas jest to taka kategoria zasobu w życiu każdego człowieka, która w przeciwieństwie do innych (zasobów rzeczowych, finansowych czy informacyjnych) najmniej poddaje się wpływowi człowieka, a jednocześnie wydaje się być najbardziej wartościowa. Jednak to, w jaki sposób człowiek postrzega czas, może w istotny sposób determinować jego funkcjonowanie.

Czas, najogólniej mówiąc, może mieć wymiar fizyczny (zewnętrzny-obiektywny) lub psychologiczny (wewnętrzny-subiektywny), choć jego klasyfikacji w literaturze przedmiotu można znaleźć znacznie więcej.[1] Jest specyficzną wartością, z której istnienia człowiek często nie zdaje sobie sprawy, a której potęgę uświadamia sobie dopiero przy okazji doniosłych lub niejednokrotnie tragicznych wydarzeń (np. śmierć bliskiej osoby czy zbiorowa tragedia). Uznaje się, że to właśnie percepcja czasu, czyli jego subiektywne postrzeganie (niejednokrotnie niewspółbrzmiące z czasem realnym) jest jednym z ważniejszych czynników determinujących ludzką aktywność. Jak pokazują definicje, postrzeganie czasu to proces podlegający złudzeniom poznawczym.[2] Perspektywy czasu są narzucane przez społeczeństwo, wychowanie religijne, wykształcenie, kulturę czy klasę społeczną, są więc przez jednostkę wyuczone, subiektywne i nieświadome, ale nabywając wiedzę, w jaki sposób percepcja czasu determinuje ludzkie zachowanie, człowiek może mieć na nią wpływ.[3]

Rozpoznanie, w jaki sposób postrzegamy czas, może stanowić szczególnie przydatną informację w sytuacji, kiedy określona perspektywa temporalna oddziałuje na jednostkę hamująco lub blokująco. Szczególnego znaczenia nabiera taka diagnoza u sportowców i trenerów, u których oczekuje się silnej orientacji na sukces, będącej funkcją orientacji na osiąganie celu oraz wysokiej motywacji osiągnięć.

Perspektywy postrzegania czasu

Para bardzo znanych psychologów Philip Zimbardo oraz John Boyd opracowali model składający się z sześciu perspektyw czasu wyznaczających poziom zachowań jednostki w życiu społecznym, tj. perspektywa przeszłościowa-negatywna, przeszłościowo-pozytywna, teraźniejsza fatalistyczna, hedonistyczna lub holistyczna, przyszła i przyszła transcendentna. Na potrzeby niniejszego opracowania pominięte zostaną typy holistyczny i transcendentny z uwagi na ich niską wartość aplikacyjną w przestrzeni sportu.


[1] Sztumski W. (2010) Turboświat, pułapka przyspieszenia i ekologia czasu [w] red. K. Popiołek, A. Chudzickiej-Czupały, Czas w życiu człowieka, wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, s. 27.

[2] Orstnein R (1997) On the Experience of Time, Westview Press, Boulder.

[3] Zimbardo P., Boyd J. (2009) Paradoks czasu, wyd. PWN, s. 21.

 

 

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 13, Wrocław, 2016,
ISBN 978-83-941103-1-4

Autor: Kosendiak Jan

Podziel się