Preferowany typ koncentracji uwagi w zależności od cech temperamentu w strzelectwie sportowym

Autorzy: Jan Blecharz, Katarzyna Lenczowska

Trudno wyobrazić sobie zawodnika uzyskującego doskonałe wyniki sportowe bez umiejętności koncentracji uwagi. Czym zatem jest uwaga?

Jest to zamierzone lub mimowolne skierowanie aktywności poznawczej człowieka na jakiś obiekt. Uwaga jest procesem psychicznym polegającym na szczególnej koncentracji czynności poznawczych na określonym przedmiocie (zadaniu) lub dokładniejszym uświadomieniu sobie działających bodźców. Pełni ona rolę selekcyjną. Pozwala nam skupić się na odbiorze jednych bodźców i jednocześnie ignorowaniu innych. W języku neurofizjologii uwaga, to stan zwiększonej czujności (sentyzacja) ośrodkowego układu nerwowego w stosunku do określonych bodźców (sygnałów). Od skupienia uwagi i innych jej właściwości zależy jakość, sprawność i skuteczność całej działalności  człowieka. Istota uwagi polega na wybiórczym nastawieniu analizatora lub analizatorów na określony rodzaj bodźca efektem czego te bodźce odzwierciedlają się szybciej i dokładniej od bodźców, które także w tym samym czasie będą oddziaływały. W psychologii poznawczej szczególną rolę przypisuje się trzem wzajemnie powiązanym składowym uwagi: selektywności, zakresowi i kierunkowi. 

Amerykański psycholog Robert Nideffer uważa, że najważniejsze w działalności sportowej cechy uwagi to zakres i  kierunek. Zakres może być szeroki albo wąski. Uwaga może być skierowana do wewnątrz na własne myśli, doznania, plany lub na zewnątrz – na otoczenie, elementy sytuacji zewnętrznej. Wyróżnia on cztery typy uwagi:

  • Szeroka – wewnętrzna – gdy uwaga skierowana jest do wewnątrz, obejmuje szeroki zakres wewnętrznego świata sportowca, jego myśli, odczucia, doświadczenia, plany, postanowienia, analizę treningu, wspomnienia.
  • Szeroka – zewnętrzna – przydatna, gdy zawodnik musi obejmować wiele obiektów w jego otoczeniu, gdy musi podejmować szybkie decyzje uwzględniając cały szereg czynników sytuacji zewnętrznej na dużym obszarze działalności np. w grach zespołowych.
  • Wąska – zewnętrzna- to skupienie na określonym obiekcie (np. piłce) istotne tylko dla jej przyjęcia lub podania; skupienie na celu, w który należy trafić. Ważna gdy trzeba reagować na kilka wybranych czynników w wąskim polu działania, a decyzje muszą być podejmowane błyskawicznie przy ciągłym niedoborze czasu i dużej zmienności oraz nieprzewidywalności sytuacji (np. w boksie, szermierce, tenisie). Charakterystyczna dla strzelectwa sportowego.
  • Wąska - wewnętrzna – skierowana jest na specyficzne odczucia płynące z wnętrza ciała. Zauważanie drobnych szczegółów technicznych; rozpoznawanie napięć w ciele, ocena zapasu sił, zmęczenia, ciężaru, skupienie się na własnych myślach.

Koncentracja uwagi ma bardzo często związek z wyjątkowo dobrymi osiągnięciami w sporcie. Garfield i Benett (za: Morris, Summers, 1998) badali co wpływa na wysokie osiągnięcia sportowe. Spośród czynników kojarzonych przez zawodników z momentami szczególnie dobrego działania trzy dotyczyły koncentracji uwagi:

  • zawodnicy czuli się zrelaksowani od strony mentalnej, odczuwali wewnętrzny spokój, mieli poczucie kontroli oraz wysokiej koncentracji;
  • mieli poczucie harmonii między tym co umysłowe i fizyczne. Koncentrowali się na tym co dotyczyło „tu iteraz” nie uciekając się ani do przeszłości ani nie wybiegając w przyszłość;
  • zawodników tych charakteryzował stan wysokiej samoświadomości związanej z odczuwaniem własnego ciała oraz tego co się działo wokół nich.

Mówili o tym, że stany te można opisać jako najwyższą zdolność do reagowania oraz do wykonywania działań bez wysiłku i niemal automatycznie. Z kolei z badań przeprowadzonych przez Orlicka i Paringtona (za: Morris, Summers, 1998) wynika, że badani zawodnicy odpowiedni poziom uwagi wiązali z:jakością treningu – odpowiednia koncentracja na treningu sprawia, że w czasie zawodów uwaga jest czymś ubocznym, pojawia się automatycznie;

  • psychicznym przygotowaniem do zawodów – koncentrowanie się tylko na tym, co należy wykonać;
  • planem koncentrowania się w czasie zawodów – koncentrowanie się tylko na tym co należy zrobić, nie zwracania uwagi na czynniki, na które nie mamy wpływu;
  • oceną zawodów – ocena swoich stanów psychicznych oraz sposobów koncentracji podczas zawodów;
  • kontrolą czynników rozpraszających uwagę

Uwaga w sporcie jest uwarunkowana wieloaspektowo: z jednej strony, jej przebieg wyznacza specyfika danej dyscypliny, a z drugiej – charakterystyczny dla konkretnego zawodnika styl koncentracji. Generalnie możemy wyróżnić wewnętrzny (internal focus style) oraz zewnętrzny (external focus style) – Taylor 2000, s. 83.

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 4, Wrocław, 2007.

Autor: Blecharz Jan, Lenczowska Katarzyna

Podziel się