Prowadzenie obserwacji strzelania podczas treningów i zawodów

Autor: Andrzej Kijowski

Prowadzenie obserwacji strzelania podczas treningów i zawodów

 Aktualny, bardzo wysoki poziom osiąganych wyników sportowych i stała dążność do doskonalenia zmusza trenerów i zawodników do poszukiwania nowych metod treningowych, a w szczególności doskonaleni techniki i taktyki strzelania.

Jedną z podstawowych metod, która daje nam wiedzę na temat funkcjonowania zawodnika podczas walki sportowej, a tym samym jest metodą pozwalającą ocenić aktualny stan wyszkolenia technicznego, poziom opanowania taktyki rozgrywania konkurencji, a także stany psychiczne warunkujące rodzaj zachowania się w czasie strzelania jest prowadzenie obserwacji na treningach i zawodach.

Stopień wykorzystania przez zawodnika wiedzy i umiejętności praktycznych w konkretnych sytuacjach startowych mówi o jego mistrzostwie taktycznym.

Co jest celem prowadzenia obserwacji?

  • ocena aktualnego stanu wyszkolenia technicznego i taktycznego zawodnika,
  • opracowanie na podstawie obserwacji korekt w przygotowaniu technicznym,
  • opracowanie na podstawie obserwacji strategii przygotowania taktycznego.

Na początku mojej wieloletniej pracy z zawodnikami kadry narodowej często zdarzała się sytuacja, że zawodnicy niechętnie odnosili się do mojej obserwacji ich strzelania w czasie zawodów. Nie byli do tej formy współpracy przygotowani, nie znali korzyści z niej płynącej. Do dzisiaj podczas zawodów ogólnopolskich na trybunach widać tylko pojedynczych trenerów, którzy obserwują swoich zawodników.

Inaczej wygląda to podczas zawodów międzynarodowych, gdzie trybuny są pełne trenerów, którzy w różny sposób prowadzą obserwację strzelania swoich zawodników.

Bez obserwacji (kontroli) nie można określić aktualnego stanu wyszkolenia zawodnika, a tym samym opracować strategii w zakresie przygotowania technicznego i taktycznego na następny okres szkolenia.

Jakie są sposoby obserwacji?

Pomocnymi sposobami w prowadzeniu obserwacji podczas zawodów jest korzystanie z kamery video, specjalnego arkusza obserwacyjnego lub programu komputerowego.

  1. Obserwacja wzrokowa (bez zapisu) – wielu trenerów podczas zawodów ogranicza się jedynie do obserwacji pracy swojego zawodnika oraz uzyskanych punktów w tarczy przez lunetę, nie prowadząc przy tym żadnego zapisu. Oczywiście jest to lepsza obserwacja niż żadna i lepiej żeby trener był obecny za zawodnikiem niż gdyby w tym czasie przebywał np. w kawiarni.   
    Taka obserwacja jest jednak niepełna, bazuje na pamięci trenera, nie można jej zbierać i analizować w dłuższym czasie, a wnioski z niej płynące są niepełne, dlatego polecamy trenerom inne wymienione dalej sposoby obserwacji.
  2. Rejestracja przebiegu strzelania – jest to sposób obserwacji dość popularny, stosowany z powodzeniem przez trenerów w wielu dyscyplinach sportu, np. w grach zespołowych jak również w strzelectwie sportowym. Metoda ta lepiej sprawdza się w strzelaninach dynamicznych, gdzie występuje ruch, np. w strzelaninach do rzutków, niż w statycznych, gdzie tego ruchu nie ma, np. strzelanie dokładne z karabinu i pistoletu. W metodzie tej ważne jest ustawienie kamery na statywie w miejscu dostosowanym do celu obserwacji, tzn. jeżeli chcę obserwować technikę pracy na języku spustowym, muszę kamerę ustawić tak aby widać było ruch palca wyciskającego język spustowy, natomiast jeśli chcemy obserwować stany emocjonalne i reakcje zawodnika na różne wartości strzałów, musimy kamerę ustawić na jego twarz i jednocześnie nagrywać komentarz słowny o jego zachowaniu i wartościach przestrzelin. Jest to dobra metoda obserwacji, pozwalająca zawodnikowi zobaczyć siebie w „akcji”, wymagająca jednak wiele czasu przy omawianiu i przeglądaniu nagranego materiału, dlatego też trenerzy coraz częściej sięgają po inne metody.
  3. Rejestracja przebiegu strzelania przy użyciu arkusza obserwacyjnego – jest to najczęściej stosowana metoda obserwacji przez trenerów na całym świecie. Do prowadzenia obserwacji stosuje się specjalne arkusze (najczęściej kartka formatu A4) dostosowane do poszczególnych konkurencji. Oprócz rejestracji wartości i kierunku przestrzelin, trener może rejestrować czasy strzelania, kierunek wiatru, warunki atmosferyczne oraz inne uwagi dotyczące techniki i taktyki strzelania oraz zewnętrznie widocznych stanów emocjonalnych zawodnika.       
    Obserwacja dokonywana jest w czasie rzeczywistym i po zakończeniu strzelania przez zawodnika gotowa do omówienia i wyciągania wniosków. Arkusze te mogą być przechowywane i po kilku startach można wyciągać wnioski z faktów które potwierdziły się wielokrotnie.    
    Jest to metoda bardzo prosta a trener może sobie sam skonstruować odpowiedni arkusz obserwacyjny.    
    Poniżej przedstawiam przykładowe karty do obserwacji, które są wykorzystywane przez trenerów wielu krajów, w tym Polski

min_01

min_02

I. Uss (Polska)
K. Kucharczyk (Szwajcaria)
Arkusze do obserwacji w konkurencji Pd60, Ppn60, Ppn40
 

min_03

min_04

I. Uss (Polska)
I. Uss (Polska)
Arkusze do obserwacji w konkurencji Psz2x30, PS 30+30
 

min_05

min_06

H. Reinkemeier, 1994 str. 71-140 Arkusz obserwacyjny
z foldera reklamowego firmy MEC (Niemcy)

Arkusze do obserwacji konkurencji Kpn 60, Kpn 40, Ksp 3x20 i 60 l

min_07 

Arkusz do obserwacji wszystkich konkurencji karabinowych na 50 m (Finlandia)

min_08 

Przykładowy sposób wypełniania arkusza obserwacyjnego z uwzględnieniem kierunku wiatru (Reinkemeier, 2007, str. 19)

Trenerzy prowadzący obserwację, autorzy wielu książek: H. Reinkemeier i G. Bühlmann (Reinkemeier, 2007, str. 18-19).

min_09 

Przykładowy sposób wypełnienia arkusza obserwacyjnego (Reinkemeier, 1994 str. 71)

 min_10

Przykładowy sposób wypełnienia arkusza obserwacyjnego (Gonsierowski, 1998 str. 224)

 min_11

Przykładowy sposób wypełnienia arkusza obserwacyjnego (Reinkemeier, 1997 str. 206)

4. Rejestracja przebiegu strzelania przy pomocy programów komputerowych

W chwili obecnej, ze względu na upowszechniającą się technikę komputerową, możliwe jest realizowanie zapisu takich obserwacji za pomocą specyficznego oprogramowania. Opracowany program komputerowy powstał na bazie doświadczeń polskich trenerów, którzy prowadzili obserwacje podobnego typu w czasie Mistrzostw Europy 1984 w Budapeszcie oraz Mistrzostw Świata 1986 w Suhl. Obserwacje te były wykonywane metodą tradycyjną (przy pomocy lunety, stopera, arkusza obserwacyjnego). Opracowywanie zebranych w ten sposób danych było bardzo pracochłonne i długotrwałe.

Podstawowym celem prezentowanego oprogramowania jest wyposażenie trenera w narzędzie realizujące funkcje rejestratora, stopera oraz notatnika, ukierunkowanego na zapisywanie kolejnych czynności zawodnika na zawodach. W szczególności program służy zapisywaniu cyklu czynności wykonywanych przy oddawaniu strzału. Ponadto pozwala on na notowanie uwag, wyników poszczególnych strzałów oraz opisanie sytuacji na zawodach.

Rejestracja dokonywana na zawodach zawiera następujące informacje:

  • nazwa zawodów wraz z datą i godziną rozpoczęcia,
  • imię i nazwisko zawodnika,
  • nazwa konkurencji wraz zajętym miejscem,
  • pole uwag pozwalające na dokonywanie dowolnych notatek,
  • dane dla każdego strzału,
  • czasy rozpoczęcia złożenia, wejścia w rejon celowania, oraz moment oddania strzału,
  • wartość przestrzeliny oraz jej położenie w tarczy,
  • uwagi podzielone na trzy kategorie: technika, zachowania i zdarzenia.

Program do rejestracji przebiegu strzelania (recording the shooting course) w wersji 3.6 jest przeznaczony do pracy jako narzędzie wspomagające obserwację i analizę strzelania. Jest on ukierunkowany głównie na wykonywanie rejestracji w trakcie zawodów sportowych. Uwzględnia on jednak również rejestrowanie strzelań w treningach.

Program umożliwia zapisywanie czasów poszczególnych etapów złożenia, jak również rytmu całego strzelania. Gromadzi również dokładne wyniki strzałów. Poza zapisem czasów i rezultatów, program daje możliwość opatrywania każdego strzału uwagami dotyczącymi techniki strzału, zdarzeń wpływających na przebieg strzelania oraz zachowań zawodnika.

Wykorzystując program RSC można obserwować wszystkie olimpijskie konkurencje strzeleckie. Po zakończeniu rejestracji (czy to całej konkurencji czy też jej etapu) można analizować zgromadzone dane. Obserwacje analizowane mogą być zarówno pod względem uzależnień czasowych, jak i wyników osiąganych w rejestrowanym strzelaniu.

Program prezentuje rytm strzelania wraz z wynikami na osi czasu, poszczególne tarcze z przestrzelinami, tarcze zbiorcze oraz statystyki strzelania. Sposób analizowania danych zależy od etapu konkurencji (eliminacje, kwalifikacje, finał), jak również samej konkurencji (strzelanie precyzyjne, szybkie, ruchoma tarcza czy rzutki).

W ten sposób zawodnik oraz trener mogą analizować taktykę rozgrywania konkurencji. Mogą to uczynić bezpośrednio po zejściu ze stanowiska, jak i po dłuższym okresie czasu porównując analizy rejestracji z wielu zawodów. 

Program dostarcza następujące narzędzia:

a) Arkusz rejestracji przebiegu walki sportowej

 min_13

Ekran programu RSC, na którym trener dokonuje przebiegu walki sportowej

b) Arkusz rejestracji przebiegu walki sportowej, z przedstawionymi możliwościami uwag do poszczególnych strzałów

 min_12

c) Arkusz przebiegu walki sportowej

 min_14

Tabelaryczne zestawienie czasów pracy nad etapami złożenia wraz z naniesionymi uwagami.
W osobnych tabelach przedstawione są kolejne serie. Do każdej serii dołączona jest tarcza z naniesionymi przestrzelinami.

d) Prezentacja strzałów ocenianych

 min_15

e) Prezentacja statystyczna przebiegu strzelania

 min_16

Tabelaryczne zestawienie rodzajów i wartości strzałów oraz średnie czasy trwania
poszczególnych etapów pracy nad strzałem dla strzałów ocenianych i serii finałowej

f) Tarcza zbiorcza

 min_17

Rysunek zawiera układ odniesienia tarczy oraz symboliczne zaznaczone położenia
przestrzelin dla wszystkich strzałów ocenianych o wartości nie większej niż 10,5.
Na tarczę zbiorczą naniesione są liczebności strzałów w poszczególnych sektorach.

g) Prezentacja graficzna przebiegu walki sportowej

min_18

Wykres przedstawia wartości strzałów z odniesieniem do osi czasu,
na której przedstawione są etapy pracy nad strzałem, obrazuje rytm i tempo strzelania zawodnika

Program do rejestracji przebiegu walki sportowej w strzelaniach dokładnych wykazał olbrzymią przydatność w analizie przebiegu zawodów, osiągniętych rezultatów oraz w planowaniu dalszej pracy treningowej. Analiza zebranych przez program informacji prowadzi do powstania indywidualnego modelu oddania strzału, przydatnego dla doskonalenia techniki i taktyki strzelania w procesie treningowym.

W chwili obecnej zawodnicy kadry narodowej znają znaczenie i korzyści jakie wynikają z prowadzenia obserwacji podczas zawodów i często sami domagają się obecności trenera podczas swojego startu. Ze względu na fakt, że na kilku zawodników przypada jeden trener w prowadzeniu obserwacji mogą pomagać zawodnicy, którzy odstrzelali już swoje konkurencje.

Obecność trenera za zawodnikiem podczas startu dodatkowo powoduje, że czuje on wsparcie psychiczne, wie, że nie jest pozostawiony sam sobie, a wyniki obserwacji będą omówione i uwzględnione w budowaniu treningów bezpośrednio po zawodach.

Piśmiennictwo

  • Gonsierowski M. – Traningshilfen, Monachium, 1998.
  • Kijowski A., Netzel P. Komputerowy sposób rejestracji i analizy przebiegu walki sportowej strzelectwie. Kwartalnik Trening nr 3, s. 113-122. 1997.
  • Kijowski A. – Wybrane elementy przygotowania taktycznego. Strzelectwo Sportowe. Nowoczesne rozwiązania szkoleniowe. Zeszyt nr 3, Wrocław, 2006.
  • Kurzawski K. – Metodyka nauczania i kontroli taktyki strzelania. Strzelectwo Sportowe. Nowoczesne rozwiązania szkoleniowe. Zeszyt nr 2, Wrocław, 2005.
  • Reinkemeier H. – O treningu strzelca. Westfalische Schützenbund, 1994.
  • Reinkemeier H., Bühlmann G. – Plan treningowy dla karabinu pneumatycznego. Münster 1994.
  • Reinkemeier H. – Technika strzelania z karabinu. Część I. MEC, Münster, 1997.
  • Reinkemeier H. – Olimpijskie strzelanie z pistoletu. MEC GmbH, Visie, Dortmund, 2006.
  • Reinkemeier H. – Strzelanie z karabinu pneumatycznego. MEC GmbH, Dortmund, 2004.
  • Reinkemeier H. [red] – Trening karabinowy 2008. MEC GmbH, Dortmund, 2007.

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 5, Wrocław, 2005,
ISBN 83-89829-06-01.

Autor: Kijowski Andrzej

Podziel się