Wybrane aspekty funkcjonowania uwagi w strzelectwie sportowym

Autor: Trzebiński Hubert

Zarówno w środowisku laików, jak i ekspertów, powszechnym wydaje się mniemanie, że strzelectwo jest sportem, w którym sukces w znacznej mierze zależy od  umiejętności koncentracji uwagi. O ile daleki jestem od bagatelizowania znaczenia koncentracji uwagi w innych dyscyplinach sportowych, o tyle jej waga w strzelectwie jest istotnie trudna do przecenienia. Profesor Edward Nęcka definiuje uwagę jako „mechanizm odpowiedzialny za redukcję informacji docierających do organów zmysłów”, co umożliwia właściwy przebieg złożonych procesów poznawczych. Ludzki system nerwowy posiada ograniczone możliwości przetwarzania danych. Aby nie dopuścić do ryzykownych konsekwencji przeładowania (skutkujących nieefektywnym działaniem), musi dochodzić do ograniczania większości informacji na każdym etapie ich przetwarzania – od wejścia sensorycznego (odbiór bodźców zmysłami), poprzez wszystkie procesy pośredniczące, aż po wyjście efektoryczne (ostatecznie uruchamiamy tylko jedną spośród wielu alternatywnych reakcji).

Przeciętna zdolność do utrzymania koncentracji uwagi na optymalnym poziomie ogranicza się do 15-30 minut. Po upływie tego czasu upośledzeniu ulegają cztery podstawowe funkcje uwagi, tzn.:

  1. Selektywność (odsiewanie nieistotnej stymulacji sensorycznej) – umożliwia wybór „jednego bodźca, źródła stymulacji lub ciągu myśli, kosztem innych”. Po niecałych 30 minutach intensywnego skupienia, strzelec zaczyna zwracać uwagę na bodźce rozpraszające, co prowadzi do dekoncentracji.
  2. Czujność (bierne oczekiwanie na określony sygnał i powstrzymanie się od reakcji na bodźce zakłócające – szum). Wystawiona na próbę czasu może prowadzić np. do opóźnionej reakcji na odsłonięcie tarczy lub zapalenie się zielonego światła w szybkich konkurencjach pistoletowych.
  3. Przeszukiwanie (aktywne sprawdzanie, czy w polu percepcyjnym znajduje się określony bodziec - sygnał, ukryty wśród bodźców rozpraszających – dystraktorów). Z biegiem czasu wzrasta prawdopodobieństwo, że strzelec będzie reagować ściągnięciem spustu nie tylko na skutek dobrego obrazu w przyrządach celowniczych, ale też pod wpływem dystraktorów zewnętrznych (np. hałas) i wewnętrznych (np. wyobrażenia). W kontekście przeszukiwania, istotne znaczenie ma podobieństwo sygnału (bodźca ważnego) do szumu (bodźca zakłócającego). W skrajnych przypadkach może dojść do oddania strzału nie do swojej tarczy, na skutek wyraźnego podobieństwa sygnału (własna tarcza) do szumu (tarcza konkurenta). Wszystkie tarcze w danej konkurencji są przecież takie same.

Pełna wersja artykułu

Pobierz

Artykuł opublikowany w: Strzelectwo sportowe (Nowoczesne rozwązania szkoleniowe), zeszyt nr 7, Wrocław, 2010,
ISBN 978-83-928836-1-6

Autor: Trzebiński Hubert

Podziel się